8Declarar o uso de IA e o que se comprobou

Nun material creado con vibe coding o código escríbeo a intelixencia artificial (IA), e o habitual é que ninguén o revisase liña por liña. As persoas que o reutilicen necesitan sabelo para decidir canto se poden fiar del, igual que necesitan saber que parte comprobou o seu autor. A declaración de uso de IA responde a esas dúas preguntas nun par de frases.

A transparencia é un dos principios éticos da «Guía sobre el uso de la inteligencia artificial en el ámbito educativo» do Instituto Nacional de Tecnoloxías Educativas e de Formación do Profesorado (INTEF), segundo o cal o alumnado e o profesorado deben coñecer cando se utiliza a IA, como funciona e cales son as súas limitacións. O Centro Nacional de Desenvolvemento Curricular en Sistemas non Propietarios (CEDEC), no seu artigo sobre a Xornada sobre Software Libre e Intelixencia Artificial Aberta (seLIA), propón compartir xunto con cada recurso que ferramentas se usaron, que se revisou a man e que se xerou de forma automática. Resúmeo dicindo que esa documentación «non é unha capa de burocracia, é unha capa de honestidade» cara á comunidade que vai reutilizar o recurso.

Na Unión Europea, o Regulamento de IA establece no seu artigo 50 unhas obrigas de transparencia que se aplican desde o 2 de agosto de 2026. A maior parte recae nos provedores dos sistemas de IA, que deben marcar os contidos xerados de forma que se poida detectar a súa orixe. Os provedores cuxos sistemas xa estaban no mercado antes desa data teñen ata o 2 de decembro de 2026 para facelo, segundo a modificación introducida polo Regulamento (UE) 2026/1744. Ás persoas que utilizan eses sistemas obrígaas a declaralo en dous casos: cando difunden imaxes, audios ou vídeos xerados ou manipulados que se asemellan a persoas, obxectos, lugares, entidades ou sucesos reais e poden tomarse por auténticos, o que se coñece como deepfake, e cando publican textos para informar sobre asuntos de interese público sen que pasasen por unha revisión humana ou un control editorial do que alguén se faga responsable.

Un material educativo revisado polo seu autor non adoita entrar neses casos, agás que inclúa imaxes, audios ou vídeos realistas dese tipo, como a recreación dun feito histórico que poida tomarse por auténtica. Fóra dese caso, declarar o uso de IA é unha boa práctica e non unha esixencia legal. Outros países teñen normas distintas, e convén consultalas.

A declaración ten que ser breve e concreta. Convén que indique tres cousas:

• A ferramenta utilizada. O nome do chatbot, a plataforma ou o axente co que se creou o material.
• O que comprobou a persoa. A corrección dos contidos, o funcionamento, o tratamento dos datos ou a accesibilidade. É a parte que máis informa, porque varía dun material a outro.
• A data. As ferramentas cambian con rapidez, e a data permite situar o material.

Unha declaración deste tipo podería ser «Creado con [nome da ferramenta] en setembro de 2026. Revisáronse os contidos e probouse o funcionamento. Non recolle datos». O mínimo é que figure dentro do propio material, xunto á licenza, para que o acompañe cando se descargue ou se incruste noutra páxina. Así o fai José Luis Miralles Bono en aplicacións como ScoreSpacer, cuxo pé indica que se creou coa axuda dunha IA concreta e que todo o procesamento se fai no navegador. Cando o material é un proxecto con varios ficheiros, a mesma declaración vai na súa documentación, cunha ligazón ao rexistro de decisións da recomendación 7, que é o que explica como se fixo.

No código, a intervención da IA é sempre a mesma, así que graduala non achega nada. Nos contidos didácticos ocorre o contrario. As preguntas dun cuestionario pode habelas escrito enteiras o docente, ou pode habelas xerado a IA e o docente limitarse a validalas, e esa diferenza impórtalle á persoa que vai utilizalas na súa aula.

Para indicala pode utilizarse o Marco para a integración da IA xerativa nas tarefas educativas (MIAE), que gradúa a intervención en seis niveis, desde o traballo completamente humano do nivel 0 ata a supervisión humana dunha IA autónoma do nivel 5. Para iso abonda con engadir o nivel á declaración, por exemplo «Contidos de nivel 2 do MIAE, revisados polo autor». Esta guía aplícao a si mesma, e a súa páxina de créditos indica que se elaborou no nivel 4, o da colaboración avanzada entre a persoa e a IA.