8IAren erabilera eta egiaztatutakoa adieraztea

Vibe coding bidez sortutako material batean adimen artifizialak (IA) idazten du kodea, eta ohikoena da inork ez berrikustea lerroz lerro. Berrerabiltzen duten pertsonek jakin behar dute, zenbateraino fida daitezkeen erabakitzeko, egileak zer zati egiaztatu duen jakin behar duten bezala. IAren erabileraren adierazpenak bi galdera horiei erantzuten die esaldi pare batean.

Gardentasuna Hezkuntza Teknologien eta Irakasleen Prestakuntzaren Institutu Nazionalaren (INTEF) «Guía sobre el uso de la inteligencia artificial en el ámbito educativo» gidaren printzipio etikoetako bat da; haren arabera, ikasleek eta irakasleek jakin behar dute noiz erabiltzen den IA, nola funtzionatzen duen eta zein diren haren mugak. Sistema ez Jabedunetako Curriculum Garapenerako Zentro Nazionalak (CEDEC), Software Libre eta Adimen Artifizial Irekiari buruzko Jardunaldiari (seLIA) buruzko artikuluan, proposatzen du baliabide bakoitzarekin batera partekatzea zer tresna erabili ziren, zer berrikusi zen eskuz eta zer sortu zen automatikoki. Laburbiltzeko, dio dokumentazio hori «ez dela burokrazia-geruza bat, zintzotasun-geruza bat baizik», baliabidea berrerabiliko duen komunitatearekiko.

Europar Batasunean, IA Erregelamenduak 50. artikuluan gardentasun-betebehar batzuk ezartzen ditu, 2026ko abuztuaren 2tik aplikatzen direnak. Gehienak IA sistemen hornitzaileei dagozkie, sortutako edukiak markatu behar baitituzte haien jatorria detektatu ahal izateko. Data hori baino lehen sistemak merkatuan zituzten hornitzaileek 2026ko abenduaren 2ra arte dute hori egiteko, 2026/1744 (EB) Erregelamenduak sartutako aldaketaren arabera. Sistema horiek erabiltzen dituzten pertsonei bi kasutan eskatzen die adieraztea: benetako pertsonen, objektuen, lekuen, erakundeen edo gertaeren antza duten eta benetakotzat har daitezkeen irudi, audio edo bideo sortu edo manipulatuak zabaltzen dituztenean, deepfake deritzonak, eta interes publikoko gaiei buruz informatzeko testuak argitaratzen dituztenean, norbaitek bere gain hartutako giza berrikuspenik edo kontrol editorialik izan gabe.

Bere egileak berrikusitako material hezitzaile bat ez da kasu horietan sartu ohi, mota horretako irudi, audio edo bideo errealistak baditu izan ezik, hala nola benetakotzat har daitekeen gertaera historiko baten birsorkuntza. Kasu horretatik kanpo, IAren erabilera adieraztea jardunbide egokia da, eta ez lege-eskakizuna. Beste herrialde batzuek arau desberdinak dituzte, eta komeni da kontsultatzea.

Adierazpenak laburra eta zehatza izan behar du. Komeni da hiru gauza adieraztea:

• Erabilitako tresna. Materiala sortzeko erabili den txatbotaren, plataformaren edo agentearen izena.
• Pertsonak egiaztatu duena. Edukien zuzentasuna, funtzionamendua, datuen tratamendua edo irisgarritasuna. Hori da gehien informatzen duen zatia, material batetik bestera aldatzen baita.
• Data. Tresnak azkar aldatzen dira, eta datak materiala kokatzeko aukera ematen du.

Mota horretako adierazpen bat hau izan liteke: «[Tresnaren izena]-rekin sortua 2026ko irailean. Edukiak berrikusi dira eta funtzionamendua probatu da. Ez du daturik biltzen». Gutxienekoa da materialaren barruan agertzea, lizentziaren ondoan, deskargatzen denean edo beste orri batean txertatzen denean berarekin joan dadin. Hala egiten du José Luis Miralles Bonok ScoreSpacer bezalako aplikazioetan; haren oinak adierazten du IA jakin baten laguntzarekin sortu dela eta prozesamendu guztia nabigatzailean egiten dela. Materiala fitxategi anitzeko proiektu bat denean, adierazpen bera bere dokumentazioan jartzen da, 7. gomendioko erabakien erregistrorako esteka batekin, hori baita nola egin zen azaltzen duena.

Kodean, IAren esku-hartzea beti bera da, eta, beraz, mailakatzeak ez du ezer ematen. Eduki didaktikoetan kontrakoa gertatzen da. Galdetegi bateko galderak irakasleak idatz ditzake osorik, edo IAk sor ditzake eta irakasleak baliozkotu besterik ez, eta alde horrek garrantzia du galderak bere gelan erabiliko dituen pertsonarentzat.

Hori adierazteko, Hezkuntza-zereginetan IA sortzailea integratzeko esparrua (MIAE) erabil daiteke; esku-hartzea sei mailatan mailakatzen du, 0. mailako lan guztiz gizatiarretik 5. mailako IA autonomo baten giza gainbegiratzeraino. Horretarako, nahikoa da maila adierazpenari gehitzea, adibidez «MIAEren 2. mailako edukiak, egileak berrikusiak». Gida honek bere buruari aplikatzen dio, eta bere kredituen orriak adierazten du 4. mailan egin dela, pertsonaren eta IAren arteko lankidetza aurreratuarena.