9Lizentzia libre batekin argitaratzea, agerian

Lanak egile-eskubideek babesten dituzte sortzen diren unetik, erregistratu edo adierazi beharrik gabe. Ondorioa da lizentziarik gabe argitaratutako material batek eskubide guztiak erreserbatuta dituela; beraz, beste pertsona batzuek ikus dezakete, baina ezin dute segurtasunez kopiatu, egokitu edo zabaldu, egileak eragozpenik ez badu ere.

Lizentzia da argitaratutako material bat baliabide partekatu bihurtzen duena. Nazio Batuen Hezkuntza, Zientzia eta Kultura Erakundearen (UNESCO) Hezkuntza Baliabide Irekiei (HBI) buruzko Gomendioak, 2019an onartuak, honela definitzen ditu: jabari publikoko materialak edo lizentzia ireki batekin argitaratuak, hirugarrenek kosturik gabe sartzeko, berrerabiltzeko, birmoldatzeko, egokitzeko eta birbanatzeko aukera ematen dutenak. Beraz, lizentzia irekirik gabeko material bat ez da hezkuntza-baliabide irekia, libreki kontsulta badaiteke ere.

Vibe coding bidez sortutako material batek bi lan mota biltzen ditu, eta lizentzia desberdinak erabiltzen dituzte. Edukiak testuak, galderak, irudiak eta azalpenak dira, eta Creative Commons (CC) lizentzia batekin argitaratu ohi dira. Kodea materiala funtzionarazten duena da, eta programa informatikoetarako pentsatutako lizentziak erabiltzen ditu.

Creative Commons lizentzia guztiak ez dira libreak, Kultura-lan libreen definizioak jasotzen duen zentzuan: lan libre bat edonork azter, kopia, alda eta birbana dezake, edozein helburutarako. Creative Commons-ek berak definizio hori erabiltzen du bere lizentzia libreak, CC BY eta CC BY-SA, libreak ez direnetatik bereizteko. Baldintza bakoitza bi letrarekin adierazten da. BY, ingelesezko by («-k egina») hitzetik, egiletza aitortzera behartzen du, eta SA (ShareAlike, partekatu berdin) egokitzapenetan lizentzia bera mantentzera. NC baldintza (NonCommercial, ez komertziala) dutenek, erabilera komertzialak debekatzen dituenak, edo ND baldintza (NoDerivatives, lan eratorririk gabe) dutenek, egokitzapenak debekatzen dituenak, hain zuzen ere baimendu nahi dena mugatzen dute. Edukientzat, beraz, bi lizentzia libre geratzen dira:

• CC BY. Edozein erabilera ahalbidetzen du, baita materiala egokitzea ere, egiletza aitortzeko baldintza bakarrarekin. Zabalkunde handiena ematen du, nahiz eta bertsio hobetuak lizentzia itxiago batekin argitara daitezkeen.
• CC BY-SA. Egokitzapenak lizentzia berarekin argitaratzeko betebeharra gehitzen du; horrela, hobekuntzak libreak izaten jarraitzen dute hezkuntza-komunitate osoarentzat.

Komeni da NC baldintza saihestea, zuhurrena dirudien arren, ez baitago beti argi zer den erabilera komertziala. Creative Commons-ek berak adierazten du inguruabarren eta materiala zer asmorekin erabiltzen den araberakoa dela, eta ez erakunde motaren araberakoa, eta ezin duela argitu zein erabilera diren komertzialak. Eztabaidagarria da, adibidez, ikastetxe pribatu batena edo publizitatea duen plataforma batena.

Inork materiala bereganatzea saihestu nahi bada, babes hori SA baldintzak ematen du. Enpresa batek CC BY-SA duen material bat erabil dezake, baina bere egokitzapenak lizentzia berarekin argitaratu behar ditu; horrela, hobekuntzak komunitatera itzultzen dira. NC baldintzak, aldiz, bi ate ixten ditu. Materiala baliabide libreak bakarrik onartzen dituzten biltegietatik kanpo geratzen da, eta ezin da beste material libre batzuekin nahastu. Creative Commons-en ohiko galderen arabera, SA duen material baten egokitzapena lizentzia berarekin argitaratu behar da; beraz, CC BY-SA duen testu edo irudi bat ezin da CC BY-NC-SA duen material batean sartu.

Kodearentzat, software libreko lizentzia erabilienak lau dira:

• MIT. Sinpleena, edozein erabilera ahalbidetzen duena, egiletza- eta lizentzia-oharra mantentzen bada.
• Apache 2.0. Berdin permisiboa, baina aldaketak adierazteko eskatzen du eta patenteen lagapena dakar.
• MPL 2.0, Mozilla Public License ingelesezko siglak. Lizentzia hau duten fitxategien aldaketak partekatzera behartzen du, kode itxiarekin konbinatzen badira ere.
• AGPL v3, Affero General Public License ingelesezko siglak (Affero lizentzia publiko orokorra). Bertsio aldatuen kodea lizentzia berarekin partekatzera behartzen du, baita web-orri batean zerbitzu gisa eskaintzen direnean eta banatzen ez direnean ere. Azken baldintza horrek eragina du programa zerbitzari batean exekutatzen denean, nabigatzailean osorik funtzionatzen duen material batek kodea ematen baitio irekitzen duen pertsonari.

Gida honek CC BY-SA gomendatzen du edukientzat eta AGPL v3 kodearentzat, hobekuntzak hezkuntza-komunitatera itzultzea bermatzen duelako. Zabalkunde handiena lortzeko, CC BY aukera daiteke MITekin edo Apache 2.0rekin. Lizentzia-sortzaileak konbinazio horietako edozeinetarako oharra prestatzen du, testuan edo itsasteko prest dagoen HTMLan. «Licencias libres para docentes» artikuluak (gaztelaniaz) gaian sakontzeko aukera ematen du, taula konparatiboekin, kasu praktikoekin eta ohiko zalantzei erantzunekin.

Lizentziak agerian egon behar du bere funtzioa betetzeko. Gutxienekoa da materialak berak, leku ikusgarri batean, oinean adibidez, adieraztea egiletza, lizentziaren izena eta haren testu ofizialerako esteka. Horrela, lizentzia materialarekin batera doa deskargatzen denean edo beste orri batean txertatzen denean.

Materiala fitxategi anitzeko proiektu bat denean, komeni da, gainera, kodearen lizentziaren testu osoa duen fitxategia gehitzea eta bi lizentziak dokumentazioan aipatzea. Biltegi batean, LICENSE fitxategiak kodearen lizentzia du, eta beste batek, LICENSE-CONTENIDOS adibidez, edukiena. Kode-fitxategi bakoitzaren hasieran komeni da, gainera, SPDX-License-Identifier: AGPL-3.0-or-later bezalako lerro bat, lizentzia modu normalizatuan identifikatzen duena. Hori guztia hasieratik eska dakioke adimen artifizialari (IA), IArentzako jarraibideen fitxategiak egiten duen bezala, materiala bere lizentziarekin sor dadin.

IAk sortzen duena norena den galderak bi zati ditu. Lehena da IA eskaintzen duen enpresak eskubiderik eskatzen duen, eta erantzuna ezetz da. Zerbitzu nagusien baldintzak, 2026ko irailean kontsultatuak, bat datoz puntu horretan. OpenAIk adierazten du erabiltzailea dela emaitzaren jabea eta haren gainean izan ditzakeen eskubide guztiak lagatzen dizkiola. Anthropicek ere emaitzen gaineko bere eskubideak lagatzen dizkio erabiltzaileari. Googlek adierazten du ez duela eskatuko bere zerbitzuekin sortutako jatorrizko edukiaren jabetza. Materiala, beraz, argitaratu, partekatu eta lizentziatu daiteke, enpresak ezer aurkako izan gabe.

Bigarren zatia da sortutakoaren gainean beste pertsona batzuen aurrean baliarazi daitekeen egile-eskubiderik dagoen, eta hori ez dute erabilera-baldintzek erabakitzen, herrialde bakoitzeko legeak baizik. Enpresek berek beren eskubideak lagatzen dituzte «baldin badaude», inork ezin baitu ez duena laga. Espainian, Jabetza Intelektualaren Legeak lan bat sortzen duen pertsona fisikoa hartzen du egiletzat, eta auzia da IAri jarraibideak ematen dizkion pertsonak lana sortzen duen.

Auzi horren inguruan bi jarrera daude. Lehenak uste du IA tresna bat dela, pintzela edo kamera bezala, eta egiletza hura erabiltzen duen pertsonari dagokiola. Hori jasotzen du Britainiar legeak 1988tik, ordenagailuz sortutako lan baten egiletza haren sorkuntzarako beharrezkoa prestatzen duen pertsonari egozten baitio, eta hori izan zen 2023an Pekingo Interneteko Auzitegiaren jarrera, IArekin sortutako irudi baten gaineko egile-eskubideak aitortu zituenean, erabiltzaileak jarraibideak aukeratzean eta doitzean hartutako erabakiengatik. Bigarren jarrerak uste du egiletzak eskatzen duela pertsonaren sormen-erabakiak emaitzan antzematea. Hori da Estatu Batuetako Copyright Bulegoaren jarrera; 2025ean ondorioztatu zuen babesa ez dela jarraibideak formulatze hutsera iristen, baina bai pertsonak sortu duenera eta emaitzan antzeman daitekeenera, eta haren gainean egiten dituen ordenamendu eta aldaketa sortzaileetara. Espainian oraindik ez dago ebazpenik, baina gaiaz aritu diren lehen Europako auzitegiek bigarren jarrerari jarraitzen diote. 2026an, Düsseldorfeko Eskualdeko Auzitegi Gorenak, beste bi auzitegi alemaniarren ildotik, ebatzi zuen IArekin sortutako irudi bat lana dela pertsonaren sormen-erabaki zehatzak islatzen dituenean bakarrik, eta ez direla nahikoa jarraibide orokorrak, ugariak izan arren, ezta hainbat proposamenen artean aukeratzea ere. Europar Batasuneko Justizia Auzitegia ez da oraindik gaiaz aritu; beraz, auzia ez dago itxita.

Gida honek ez du auzia ebatzi beharrik, bere gomendioa bera baita bi jarrerekin: materiala lizentzia libre batekin argitaratzea eta IArekin sortu dela adieraztea, 8. gomendioak eskatzen duen bezala. Lehen jarrerarekin, lizentziak material osoa estaltzen du. Bigarrenarekin, pertsonaren ekarpena estaltzen du, eta gainerakoa berrerabiltzea eragotziko luketen eskubiderik gabe geratuko litzateke. Bi kasuetan materiala parteka daiteke. Kontuan izan behar da, bigarren jarrerarekin, lizentzia berarekin partekatzeko bezalako baldintzak giza ekarpenaren gainean bakarrik eska litezkeela. Vibe coding hezitzailean ekarpen hori zabala da, pertsonak erabakitzen baitu zer eraikitzen den, edukiak jartzen baititu eta emaitza zuzentzen baitu saio askotan zehar, eta 7. eta 8. gomendioek horren berri jasotzeko balio dute.