4Desager daitezkeen zerbitzuen mende ez egotea

Material bat kanpoko zerbitzu baten mende dago funtzionatzeko bere barruan ez dagoen zerbait behar duenean. Ohikoenak dira beste web batetik txertatutako edukia, kanpoko zerbitzarietatik kargatzen diren programazio-liburutegiak eta tipografiak, eta lineako zerbitzuekiko konexioak. Mendekotasuna da, halaber, materiala sortu den plataforma, materiala haren barruan bakarrik badago.

Mendekotasun horiek ez dira ikusten materiala erabiltzean. Kodea irakurtzean edo adimen artifizialari (IA) zerrenda ditzala eskatzean aurkitzen dira, eta hori eskatzen du VCER ebaluazioaren 4. puntuak.

Kanpoko zerbitzu batek bere baldintzak alda ditzake, ordainpeko bihur daiteke edo itxi egin daiteke, eta haren mende zegoen materialak funtzionatzeari uzten dio egileak ezer ukitu gabe. Sistema ez Jabedunetako Curriculum Garapenerako Zentro Nazionalak (CEDEC) hezkuntza-baliabide irekiei (HBI) eskaintzen dien «Mantener la “A” de abierto en los REA en tiempos de IA» artikuluak kanpoko plataforma bateko mapa interaktibo bat txertatzen duen baliabide baten kasuarekin argitzen du. Plataformak doako aurkezpenak kentzen baditu, baliabideak koadro zuri bat erakusten du, eta irakasleak ezin du edukia berreskuratu, ez baitu jatorrizko fitxategia. Artikuluak gomendatzen du txertatutako edukia bideoetarako eta antzeko kasuetarako gordetzea.

Arriskua ez da zerbitzua desagertzea bakarrik. 2024an, polyfill.io domeinuak, ehun mila web-gune baino gehiagok asko erabilitako liburutegi bat kargatzen zuten tokiak, jabez aldatu zuen eta kode maltzurra zerbitzatzen hasi zen, eragindako orriek ezer aldatu gabe, Sansec segurtasun-enpresak dokumentatu zuenez. CEDECen artikulu berak IAk sortutako kodearen berezko beste arrisku batez ohartarazten du: asmatutako liburutegiak, edo ia izen bereko beste batzuek ordeztutakoak.

Materiala txatbot baten weban edo aplikazioak sortzeko plataforma batean sortu denean, partekatutako estekak enpresak erabakitzen duen bitartean irauten du. Zerbitzuan, haren baldintzetan edo irakaslearen kontuan egindako aldaketa batek esteka hori baliogabe utz dezake, eta harekin batera hura txertatu duten orri guztiak.

Gutxienekoa materialaren kodearen kopia bat norberaren ordenagailuan gordetzea da, eta aldatzen denean eguneratzea. Kopia horrekin, materiala berreskura daiteke, beste leku batean argitara daiteke edo beste tresna batekin lantzen jarrai daiteke. Balio dezan, materialak nabigatzailean berez irekitzen den orri bat izan behar du. Txatbot erabilienek, ChatGPTk, Geminik edo Claudek adibidez, aplikazioa React osagai gisa sortzen dute askotan, oso hedatuta dagoen programazio-liburutegi bat erabiliz, eta osagai horrek beren weban bakarrik funtzionatzen du. Horregatik eskatzen die IArentzako jarraibideen fitxategiak HTML orri bat.

Ez da errealista liburutegi ezagun batek jada konpontzen duena hutsetik programatzea, ezta materialak erabiltzen duen guztia haren barruan ostatatzea ere. Formulak, grafikoak edo mapak erakusten dituzten liburutegiak, eta tipografiak, kanpotik karga daitezke, zerbitzu ezagun batetik badatoz eta jasota geratzen badira. Zerbitzu ezagun batek ere ez du bermatzen berdin mantenduko denik, eta horregatik komeni da egiaztatzea zerk uzten dion funtzionatzeari materiala konexiorik gabe irekitzean.

Gomendatua da IAri eskatzea baliabide horiek zerbitzu ezagunetatik karga ditzala eta 7. gomendioko erabakien oharrean jaso ditzala, haien lizentziarekin. Zerrenda hori ez dago irakaslearentzat pentsatuta, geroago materiala konpontzeko edo egokitzeko baizik, eta askotan IA batek egingo du berriro lan hori. Beste nonbaitetik berreskuratu ezin dena, hala nola norberaren irudiak, testuak eta datuak, komeni da materialaren barruan egotea, edo gutxienez kopia batean gordeta, eta ez beste plataforma batetik txertatuta bakarrik.

Irakasleari ondorio praktiko bat interesatzen zaio batez ere: materialak funtzionatzen jarraituko duen interneterik gabeko ordenagailu batean deskargatuta irekitzean, konexiorik gabeko ikasgela batean adibidez. Egiaztapenak ez du ezagutza teknikorik behar: materiala ireki, gailua saretik deskonektatu eta berriro kargatzea da. Adibide bat da Tantrix, Felip Sarrocaren joko bat, aplikazio gisa instala daitekeena eta lehen bisitaren ondoren konexiorik gabe funtzionatzen duena. VCER ebaluazioak IAri eskatzen dio hitz errazekin azal dezala, «interneterik gabe irekitzen baduzu, formulak ez dira ikusiko» bezalako esaldiekin.