3Materialak zer egiten duen ulertzea

Baliabide hezitzaile bat irekia da beste pertsona batek deskargatu, ulertu, aldatu eta hobetu dezakeenean. Sistema ez Jabedunetako Curriculum Garapenerako Zentro Nazionalak (CEDEC) hezkuntza-baliabide irekiei (HBI) eskaintzen dien «Mantener la “A” de abierto en los REA en tiempos de IA» artikuluak ohartarazten du inork ulertzen ez dituen ehunka kode-lerro dituen baliabide batek, ezta txertatu zituen pertsonak ere, funtsean irekia izateari utzi diola, bere lizentziak kontrakoa esan arren. «Crear REA con eXeLearning en tiempos de IA» hitzaldian, Martín Núñez Callejak honela adierazten du: «Iturburu-kodea dugu. Baina ez ulermena».

Arazoa praktikoa da, gaur funtzionatzen duen material batek nabigatzailearen eguneratze baten ondoren funtzionatzeari utz baitiezaioke, eta inork ez badaki nola egina dagoen, ezin izango da zuzendu ere. Artikulu berak arau sinple bat proposatzen du: kodeak zer egiten duen bi esalditan azaldu ezin bada, baliabidea ez dago oraindik argitaratzeko prest.

Gomendio hau betetzeko ez da programatzen jakin behar; nahikoa da materialari buruzko hiru gauza hitz arruntekin esatea: zer egiten duen, zer gordetzen duen eta kanpoko zerbitzuren batekin komunikatzen den. Mota horretako azalpen bat hau izango litzateke: «Simulagailuak plano inklinatu bateko gorputz baten azelerazioa kalkulatzen du, aukeratutako angelutik eta materialetik abiatuta, eta indarrak marrazten ditu. Ez du daturik gordetzen ezta inongo zerbitzurekin konektatzen ere».

Hori lortzeko modua IAri berari eskatzea da, hizkera arruntean, eta gero egiaztatzea bat datorrela materiala erabiltzean ikusten denarekin. Adimen artifizialak (IA) ezer gordetzen ez dela baieztatzen badu eta materialak aurreko eguneko erantzunak gogoratzen baditu, azalpena ez da zuzena, eta argitu egin behar da argitaratu aurretik. VCER ebaluazioak eskaera hori jasotzen du bere 3. puntuan.

CEDECen artikuluak lau galdera proposatzen ditu kode problematiko bat detektatzeko, lerroz lerro ulertu beharrik gabe:

• Irakur daitekeen. Kode zilegi batek hitz ezagungarriak, zuriuneak eta luzera arrazoizkoko lerroak ditu. Ehunka karaktereko lerro bat, zuriunerik gabe eta letrak eta zenbakiak nahastuta, kodea nahasita (ofuskatuta) dagoela adierazten du.
• Kanpoko helbideak aipatzen dituen. Komeni da kodean agertzen diren web-helbideak bilatzea eta ezagutzen ez direnak ikertzea.
• Baimenik eskatzen duen. Kamerara, mikrofonora, kokapenera edo arbelera sartzea onargarria da materialak helburu pedagogiko argi batekin justifikatzen duenean bakarrik.
• Egileak azal dezakeen. Bi esaldien araua da.

Laurak IAren esku utz daitezke, kodean helbideak eta baimenak aurki baititzake. Artikulu berak irizpide horiek semaforo batean laburbiltzen ditu, kodea seguru, arrisku ertaineko eta arriskutsu gisa sailkatzen duena.

IAk sortutako iruzkinik gabeko kodeak kutxa beltz batek bezala funtzionatzen du. Hizkuntza naturaleko iruzkinak dituenean, beste pertsona batzuek errazago uler, alda eta manten dezakete. Komeni da hasieratik eskatzea, iruzkinak materialaren hizkuntzan eta aldagai-izen ulergarriekin. Adibide bat da Antonio González Garcíaren marruskadura duen plano inklinatuaren simulagailua; haren kodea fitxategi bakarrean dago, izendatutako ataletan banatuta eta gaztelaniaz iruzkinduta.

Lerro amaigabeetan trinkotutako kodea nahikoa arrazoi da ez argitaratzeko, liburutegi ezagunen salbuespenarekin, horrela banatu ohi baitira. Materiala fitxategi anitzeko proiektu bat denean, komeni da nola antolatuta dagoen eta bakoitza zertarako den azaltzen duen dokumentu bat gehitzea. Hala egiten du Pablo G. Guízarrek bere Quiz del Sistema Solar programaren biltegian: programaren arkitektura, datuen ibilbidea eta fitxategi bakoitzaren funtzioa deskribatzen ditu.