1Edukia berrikustea, IAren esku utzi gabe

Adimen artifizialak (IA) sortzen dituen testuak ondo entzuten dira, azalpenak sinesgarriak dira eta erreferentziak benetakoak dirudite. Hala ere, batzuetan faltsuak dira. Arriskua ez dago edonork detektatzen duen akats nabarmenean, akats sinesgarrian baizik: ia zuzena den data, ia existitu zen aipua, ia bat datorren datua. Martín Núñez Callejak, Sistema ez Jabedunetako Curriculum Garapenerako Zentro Nazionalekoak (CEDEC), argi laburtzen du hezkuntza-baliabide irekiei (HBI) buruzko «Crear REA con eXeLearning en tiempos de IA» hitzaldian: «Ikasgelan, inork detektatzen ez duen akats bat ez da akats bat: ikaskuntza oker bat da».

Material interaktibo batean arazoa biderkatu egiten da, akatsa ez baita behin irakurtzen, materiala erabiltzen duen ikasle bakoitzarekin errepikatzen baizik. Formula gaizki aplikatuta duen simulagailu batek, erantzun oker bat zuzentzat ematen duen galdetegi batek edo kausa-ondorio erlazio bat alderantzikatzen duen azalpen batek akats hori irakasten dute materiala irekitzen den aldi bakoitzean.

Komeni da material osoa berrikustea argitaratu aurretik, eta ez berariaz eskatu den zatia bakarrik. Egiaztapenak lau alderdi hartzen ditu:

• Edukiak. Azalpenetan agertzen diren kontzeptuak, datuak, datak, unitateak eta formulak.
• Jarduerak. Enuntziatuak, erantzun-aukerak eta, batez ere, zein ematen diren zuzentzat. Gaizki planteatutako distraitzaile bat erantzun oker bat bezain kaltegarria izan daiteke.
• Atzeraelikadura. Ikasleak oker daudenean materialak erantzuten duena, erantzun okerrak probatzen badira bakarrik ikusten dena.
• Muturreko kasuetako portaera. Zer gertatzen den erantzun bat zuri uztean, zenbaki negatibo bat idaztean, balio izugarri bat sartzean edo bi aldiz jarraian sakatzean.

Hori egiteko modua materiala ikasleek egingo luketen moduan ibiltzea da, erantzun okerrekin ere, eta ez hasierako pantailari begiratzera mugatzea. Akats asko jardueraren amaierara iristean edo hura errepikatzean bakarrik agertzen dira.

IArekin erraza da jada berrikusitako material bat aldatzea, eta erraztasun horrek arrisku bat du. Txikia dirudien aldaketa batek, galdera bat gehitzeak edo diseinua aldatzeak adibidez, lehendik ondo zebilen beste zati bat honda dezake, itxuraz eskatutakoarekin zerikusirik ez badu ere. Akats horiei atzerakada deitzen zaie, eta hasierako berrikuspenak ez ditu detektatzen, aurreko bertsioaren gainean egin baitzen.

Haiek detektatzeko, berrikuspena aldaketa garrantzitsu bakoitzaren ondoren errepikatzen den egiaztapen-zerrenda bihurtzen da. Zerrendak jada egiaztatu diren ibilbide nagusiak eta muturreko kasuak jasotzen ditu, eta IAk berak idatz dezake probatutakotik abiatuta. Galdetegi batean, adibidez, hau izan liteke:

• Galdetegia hasieratik amaierara betetzen da.
• Erantzun oker batek aurreikusitako atzeraelikadura erakusten du.
• Zuri utzitako erantzun batek ez du akatsik sortzen.
• Berrabiaraztean, jarduera hasierako egoerara itzultzen da.
• Teklatuarekin bakarrik funtzionatzen du.

Proiektuak ahalbidetzen duenean, IAk egiaztapen horiek proba automatiko bihur ditzake eta aldaketa bakoitzaren ondoren exekutatu. Programazio-agenteek laguntzarik gabe egiten dute. Proba horiek materialak lehen bezala funtzionatzen jarraitzen duela baino ez dute baieztatzen, eta irakasten duenaren zuzentasuna goian deskribatutako berrikuspenaren mende dago oraindik. IA egiaztapenak errepikatzeaz arduratu daiteke, baina zer portaera mantendu behar diren erabakitzea materiala ezagutzen duen pertsonari dagokio.

IAk ekoizpena bizkortzen du, baina erantzukizun pedagogikoa materiala argitaratzen duen pertsonarena da oraindik. Hala jasotzen du, halaber, Hezkuntza Teknologien eta Irakasleen Prestakuntzaren Institutu Nazionalaren (INTEF) «Guía sobre el uso de la inteligencia artificial en el ámbito educativo» gidak, 2026ko iraileko 2.0 bertsioan, bere printzipio etikoen artean giza gainbegiratzea eta erantzukizuna jartzen baititu: irakasleek IAren erabileraren gaineko kontrola mantendu behar dute, eta hezkuntza-erabakiak ezin dira sistema automatizatuen mende egon.

Horrek ondorio praktiko bat du gidaren gainerakoarentzat. IA ia gomendio guztiez arduratu daiteke, lizentziatik irisgarritasunera, baina ez honetaz. Egiaztatzea komeni dena adieraz dezake, eta baita seguru ez dagoenaz ohartarazi ere, baina ezin du ziurtatu materialak irakasten duena zuzena denik. Horregatik, VCER ebaluazioan, IAk detektatzen dituen akatsak bakarrik puntuatzen ditu eta pertsonak berrikusi behar duena adierazten du.

Berrikuspena ez da argitaratzean amaitzen. Materiala erabiltzen duten pertsonek egileak ikusi ez dituen akatsak aurkitzen dituzte, beste ikasle batzuekin, beste gailu batzuetan eta beste galdera batzuekin probatzen baitute. Horregatik komeni da irakasle-komunitate batean ezagutaraztea eta probatzen duten pertsonen iruzkinei arreta jartzea. Vibe Coding Educativo Telegram taldean, «¡Comparte tu App!» atala argitaratutako programak aurkezteko pentsatuta dago, eta jasotzen dituzten iruzkinek haiek zuzentzeko eta hobetzeko balio dute.

Datuak zehatzak izatea gutxienekoa da, ez helburua. Material batek akatsik ez izan dezake eta, hala ere, didaktikoki pobrea izan. «Mantener la “A” de abierto en los REA en tiempos de IA» artikuluak inongo kodek ordezten ez dituen hiru alderdi adierazten ditu.

Lehena ikaskuntza-helburuaren argitasuna da, ikasleek une oro jakin dezaten zer ikastea espero den eta zergatik. Bigarrena atzeraelikadura formatiboa da, ez baita erantzun bat zuzena den adieraztea bakarrik, arrazoia azaltzea, pista bat ematea eta berriro saiatzera gonbidatzea baizik. Hirugarrena koherentzia metodologikoa da, hau da, jarduera bakoitzak erabaki didaktiko bati erantzutea, eta ez IAk lehenetsitako moduan proposatutakoari.

Berrikustean egin beharreko galdera ez da materiala ikusgarria geratu den, hobeto ikasten laguntzen duen baizik. Balorazio hori ikasgaia ezagutzen duen pertsonari eta ikasleei dagokie, eta hori da haien ekarpena vibe coding hezitzaileari.